Want create site? Find Free WordPress Themes and plugins.

Piše: Harm Rudolf Kern

Xavier Bougarel: Islam and Nationhood in Bosnia-Herzegovina: Surviving Empires, Bloomsbury Publishing, London, 2017.

Među stranim historičarima koji se bave historijom Bosne i Hercegovine postoji opšta tendencija takozvanog longue durée pristupa. Ovaj pristup uvažava dugotrajne procese i stavlja široke vremenske periode u istraživačkom objektivu. Jasna prednost longue durée pristupa je u tome što ovaj pristup dozvoljava prepoznavanje krupnih historijskih kontinuiteta i diskontinuiteta u širem vremenskom kontekstu. Sa druge strane, slabost longue durée pristupa može biti da pristupu nedostaje fokus zbog sveobuhvatnosti duže periodizacije. U knjizi Islam and Nationhood in Bosnia-Herzegovina prednosti longue durée pristupa prevagaju nad slabostima jer u njoj francuski historičar Xavier Bougarel ciljano sužava svoju analizu na raskršće Islama i nacionalnosti u Bosni Hercegovini u periodu između 1878. i 2013. godine.

Bougarelova knjiga primijenjuje longue durée pristup na postosmanski period bosanskohercegovačke historije identificirajući glavne kontinuitete i diskontinuitete u razvoju islamske i nacionalne misli kod bosanskih Muslimana. Prva četri poglavlja hronološkom redom obrađuju austrougarski period, period prve Jugoslavije, Drugi svjetski rat i period druge Jugoslavije. Sljedeća tri poglavlja prekidaju hronološki redoslijed i tematsko odvojeno obrađuju nacionalizam, islam i međunarodni kontekst u periodu između 1990. i 1995. godine. Posljednje poglavlje se vraća na hronologiju i obrađuje period između 1995. i 2013. godine. Ovaj raspored poglavlja stavlja težište knjige na prvu polovinu devedestih godina jer Bougarel smatra da je naročito u ratnom periodu od 1992. do 1995. godine došlo do brzih i dramatičnih transformacija u političkim i vjerskim pogledima muslimanske/bošnjačke elite. Time je naglasak prve polovine Bougarelove knjige na dugotrajnim kontinuitetima u nacionalnom i vjerskom djelovanju bosanskih Muslimana dok se druga polovina knjige više bavi savremenim diskontinuitetima.

Kao glavni kontinuitet u političkom i vjerskom životu bosanskih Muslimana od kraja devetnaestog do polovine dvadesetog vijeka Bougarel izdvaja nacionalnu neopredijeljenost i povučenost u vjerskom identitetu. Početak knjige tvrdi da je prestanak osmanske vlasti u Bosni i Hercegovini prouzrokovao krizu identiteta kod bosanskih Muslimana. Bosanskomuslimanska elita je na upostavu nemuslimanske austrougarske vlasti u Bosni i Hercegovini odgovarala traženjem vjerske autonomije u zamjenu za lojalnost Beču. Takva razmjena ustupka između bosanskomuslimanske elite i austrougarske vlasti je postignuta 1909. godine statutom o vjerskoj autonomiji koji je ozvaničio status bosanskomuslimanske zajednice kao nesuverena vjerska manjina pod zaštitom centralne vlasti. Bougarelova središnja teza je da je sa time nacionalna neopredijeljenost postala dio dugotrajne strategije preživljavanja bosanskih Muslimana kroz privrženost prema vanbosanskim centrima moći.

Bougarel pokazuje da je bosanskomuslimanska elita nastavila sa strategijom privrženosti prema vanbosanskim centrima moći u prvoj Jugoslaviji i u Drugom svjetskom ratu mada se u tom periodu znatno smanjila efikasnost te strategije. U prvoj Jugoslaviji lojalnost bosanskomuslimanske elite centralnoj vladi je 1921. godine rezultirala u posebnom ustavnom paragrafu o statusu islamske zajednice i cjelovitosti Bosne i Hercegovine, ali je već tridesetih godina došlo do ukidanja tih ustupka. Potom je u Drugom svjetskom ratu pretraga bosanskomuslimanske elite za zaštitu od ratnog nasilja eskalirala 1942. godine u neuspješan apel Hitleru za autonomiju ukrnjene Bosne i Hercegovine u okviru Trećeg Reicha. Na kraju rata je partizanski pokret uspio postati zaštitnik bosanskih Muslimana kroz garantovanje ravonopravnosti Muslimana, Srba i Hrvata u Bosni i Hercegovini kao posebnoj republici u okviru socijalističke Jugoslavije. Bougarel naglašava da je privrženost bosanskomuslimanske elite prema federalnoj vladi socijalističke Jugoslavije do šezdesetih godina ponovo došla spojena s nacionalnom neopredijeljenošću bosanskih Muslimana. S time Bougarel potvrđuje svoju središnju tezu da je kontinuitet nacionalne neopredijeljenosti i privrženosti bosanskih Muslimana u većim višenacionalnim državama predstavljao strategiju preživljavanja koju u podnaslovu knjige naziva: Surving Empires.

Ključni preokret u periodizaciji Bougarelove knjige predstavlja službeno priznanje muslimanske nacije 1968. godine. Četvrto poglavlje uzročno-posljedično povezuje nacionalno priznanje i afirmiranje bosanskih Muslimana sa tadašnjem jačanjem nove bosanskomuslimanske elite u decentalizirajućoj Jugoslaviji. Bougarel tvrdi da je bosanskomuslimanska elita kroz privrženosti Jugoslaviji uspjela afirmirati muslimanski nacionalni identitet koji je donekle i održavao predhodnu praksu vjerske identifikacije u nacionalnom imenu «Musliman». Ipak je priznanje muslimanske nacije sadržalo jače diskontinuitete od ovih prividnih kontinuiteta. Prvi diskontinuitet je da su bosanski Muslimani nacionalnom priznanjem zamjenili status nesuverene vjerske manjine za novi politički status kao jedna od tri ravnopravne nacije Republike Bosne i Hercegovine. Drugi diskontinuitet je da je šezdestih i sedamdesetih godina afirmirani muslimanski nacionalni identitet, uprkos vjerskog imena, imao striktno sekularni sadržaj. Naglaskom na tim diskontinuitetima Bougarel ulazi u drugu polovinu knjige koja se bavi transformacijama u razvoju nacionalne i vjerske misli bosanskih Muslimana u postsocijalističkom periodu.

Druga polovina Bougarelove knjige ukazuje na to da su razne dvosmislenosti između vjerskih i sekularnih elemenata muslimanskog nacionalnog identiteta omogućavale da su osamdesetih i devetdesetih godina zapravo islamski orijentirani vođe nacionalističke Stranke Demokratske Akcije izašli iz marginalnosti vjerskog aktivizma kao postsocijalistička bosanskomuslimanska elita. SDA je zatim u ratnim okolnostima imala odlučujući uticaj na oblikovanju bošnjačkog nacionalnog identiteta koji je 1993. na incijativu SDA zamjenio muslimanski nacionalni identitet. Bougarel naglašava da ključni diskontinuitet između muslimanstva šezdesetih godina i bošnjaštva devetdesetih godina leži u tome što je muslimanski nacionalni identitet kombinovao vjersko ime sa sekularnim sadržajem, dok je bošnjački nacionalni identitet, zahvaljajući uticaju islamski orijentiranih vođa SDA, obrnuto kombinovao sekularno ime sa vjerskom sadržajem. Zadnje poglavlje Bougarelove knjige dodaje da obrt nacionalnog identiteta ipak nije okončao temeljne dvosmislenosti islamske i nacionalne misli bošnjačke elite ni u postratnom periodu.

Did you find apk for android? You can find new Free Android Games and apps.