Want create site? Find Free WordPress Themes and plugins.

Piše: Enes Dedić

Radivoj Radić, Klio se stidi. Protiv zlostavljanja istorijske nauke, Evoluta, Beograd 2016.

 

Knjigom Srbi pre Adama i posle njega iz 2003. godine, Radivoj Radić je započeo proces naučnog demontiranja ukorijenjene paralelne historije najranijeg perioda srpskog naroda. Svakim sljedećim dopunjenim izdanjem knjige, profesor beogradskog Filozofskog fakulteta odmotavao je sloj po sloj “novoromantičarskog” taloga, upoznavao i upozoravao na kvazinaučne zablude te nudio naučno utemeljene teze s ciljem pokazivanja besmisla izmišljene prošlosti. Kvalitetan indikator intenziteta produkcije pseudohistorijskih konstrukcija o srednjovjekovnoj prošlosti srpskog naroda jeste pojava sasvim nove Radićeve knjige inventivnog naslova Klio se stidi koja tretira djelovanje “srpske autohtonističke škole”. Osnovni autorov cilj ostao je nepromijenjen i na najsvježijim primjerima nastalim iz pera nekritičkih “historiografa”: bespoštedna borba protiv iskrivljavanja prošlosti i ukazivanje na nepoštivanja historijskog zanata.

Držeći Čas istorije (11-52) Radić čitaocima predstavlja glavne predstavnike ovog pravca i njihova (ne)djela. Prvobitni fokus postavljen je na dvotomnu knjigu Srbi … narod najstariji Olge Luković Pjanović iz 1990. godine i nekritičko preuzimanje navoda bizantskog pisca Laonika Halkondila o Srbima i Bugarima kao najstarijem i najvećem narodu na svijetu. Ukazujući na beznačajnosti ovakvih zaključaka autor identificira Jovana Deretića i Dragoljuba Antića kao pobornike koji su se okupili oko ove konstrukcije. Spomenuti dvojac je u knjizi Srbica: Istorija pismenosti usvojio sintagmu Srbi-nebeski narod koju je devedesetih godina prošlog stoljeća iskovao kompozitor Enriko Josif. Deretić i Antić tako najraniji spomen Srba pronalaze u natpisu “Ur-Nina šar Shirpurla” iz 1900. godine prije nove ere, tumačeći ovaj natpis kao “Gospodin Nino, car Srba”. Diskutirajući sa Deretićevim tvrdnjama i njegovom metodološkom postupku autor iznosi zaključak kako se može govoriti o privatnoj lingvističkoj školi jednog alhemičara. Međutim, mitološke konstrukcije pripadnika ovog pravca sagledavanja prošlosti se ne završavaju samo na površnoj deskripciji najranijih pomena Srba. Potvrđuju to i navodi Miodraga Milanovića u knjizi Istorijsko poreklo Srba u kojoj su potanko opisani uslovi života srpskih rudara u VI. stoljeću prije nove ere. Prema Milanovićevom istraživanju srpski rudari u to vrijeme su imali nešto snošljiviji život i povoljnije uslove rada u odnosu na Feničane. U identičnu matricu Radić uklapa i navode Rade Milošević Mikana o Aleksandru Makedonskom kao srpskom caru koji je u svojim osvajanjima stigao do Indije gdje su Srbi imali svoju državu Serbarsku. Dovitljiv koncept tumačenja doseljavanja na balkansko poluostrvo pripadnici “autohtonističke škole”, na čelu sa Deretićem, utanačili su po pitanju najranije prošlosti albanskog naroda. Nastojeći dokazati kako se u slučaju Srba radi o jedinom autohtonom stanovništvo sa ovog prostora, konstruisan je mit o doseljavanju Albanaca iz Kavkaza preko Arabije i Sicilije u X. stoljeću. Koristeći se metodama kritičke historiografije, Radić je kao vrstan medievista ponudio raščlambu historijskih izvora i događaja koji rezultiraju dekonstrukcijom ovakvih proizvoljnih hipoteza.

Rekonstrukcija historijskih procesa na osnovu etimologije učestalo predstavlja klizav teren čak i za ozbiljne stručnjake. U poglavlju Nevolje sa rečima (53-88) autor se osvrnuo upravo na aspekt utvrđivanja srpskog porijekla brojnih arhaičnih termina. Iznoseći obiman fond riječi preko kojih je predstavljeni princip temeljen, Radić predstavlja Slavišu Mlijkovića i njegovo djelo Novi srbski etimološki rečnik kojim je pokušao “raskrinkati veleizdaju srpskog jezika i istorije, veleizdaju srpskog kolektivnog pamćenja i kolektivne budućnosti”. Prema Miljkovićevu mišljenju srpskog porijekla su pojmovi etimologija, sinonim, te ličnosti Dante Aligijeri, Johan Volfgang Gete i Migel de Servantes. Iako Radić donosi desetine primjera Miljkovićevog načina tumačenja etimologije dovoljno upečatljiv dojam ostavlja i samo jedan slučaj: “Angola je izvedenica od srpskog imena Ana i riječi gola”. Za demonstraciju tumačenja historije srpskog naroda na osnovu etimologije interesantan je slučaj Milenka Nikolića i njegove knjige Karlo Veliki nije postojao. Pored jasne namjere na koju ukazuje naslov Nikolić je u knjizi izbrisao postojanje Grka i Rimljana, a oznaku Magni objasnio kako se ona odnosi na epitet manji, odnosno Karlo Manji. Nikolićeva rekonstrukcija geografije Evrope je sljedeća: Evropa se sastojala od više Srbija, a najveća se zvala Velesrbija i obuhvatala je cijelu Skandinaviju, Baltik sa svim ostrvima, te druge prostore. Umotvorine koje je teško i komentarisati.

U poglavlju Glupost je večna (89-126) Radivoj Radić još jednom identificira pripadnike “srpske autohtonističke škole” i njihova djela. Današnji politički tokovi su posebno snažan odraz ostavili na konstrukcije o doseljavanju Albanaca na Balkan. Podgrijavajući lepršave Deretićeve teze, univerzitetski profesor Radomir Đorđević u knjizi Opsene i laži: Poreklo Albanaca u delima naših istoričara novijeg vremena, nadograđuje teze o doseljavanje Albanaca poslije pogibije bizantskog uzurpatora Georgija Anijakisa 1043. godine. Ovaj pravac slijedio je i Milutin Jaćimović koji u svojim pristupima ističe kako romejski historičar Stefan Vizantijski iz X. stoljeća piše knjigu Istorija Kavkaskih Albanaca zbog činjenice kako tada nema Albanaca u drugim predjelima. Dekonstrukcijom Jaćimovićevih postavki Radić dijagnosticira elementarne pogreške: Stefan nije bio historičar, nije živio u X. nego u VI. stoljeću, te nije napisao spomenutu knjigu, nego geografski spis Etnika. Kao prvaka u zastupanju ove teze autor navodi Jovana Deretića i pobija njegove navode kako je iz svih biblioteka Srbije sklonjeno i uništeno djelo bizantskog pisca Mihaila Ataliota koji svjedoči o doseljavanju Albanaca 1043. godine.

Djelovanje pseudonaučnika kroz ozbiljne naučne institucije Radić je opisao kroz poglavlje Tamo gde im nije mesto (127-156). Poseban akcent je postavljen na okrugli sto “Metodološki problemi istraživanja porekla Albanaca”, kojeg su juna 2007. godine u svečanoj sali SANU, upriličili pripadnici srpske autohtonističke škole. Ovaj potez je od strane organizatora okarakterisan kao poraz srpske kritičke historijske škole koja je ustuknula pred samorodnom historijskom školom. Radićeva nastojanja kreću se linijom demonstriranja potencijalne opasnosti ulaska sljedbenika ovog pravca u važne naučne institucije. O tome svjedoče i zaključci sa ovog skupa koji su se ponovno kretali ustaljenom rutom falsifikovane historije albanskog naroda. Svi mogu sve (157-193) predstavlja posljednji naslov u knjizi profesora Radića s kojim je nastojao podcrtati problematiku pseudohistorije u današnjoj srpskoj javnosti. Interesantan segment odnosi se na pojavu vezivanja istaknutih ličnosti iz današnjeg doba sa srednjovjekovnim vladarima i vlastelom. Pored javnih izjava pojedinaca koji su svoje porijeklo vezivali za srpske vladare, Radić ukazuje na knjigu Potomci Nemanjića u srpskom rodu danas autora Božidara Kljajevića. Tumačeći Kljajevićeve teze kako su ličnosti poput Zorana Đinđića, Gorana Bregovića ili Željka Joksimovića potomci Nemanjića po ženskoj liniji, Radiću nije preostalo ništa drugo nego zaključak kako se radi o neozbiljnom pristupu koji ne poštuje osnovne historijske činjenice.

Svojom novom publikacijom Radivoj Radić je ukazao na nova razvodnjavanja, izlizanih teorema po kojoj su Srbi najstariji narod Balkana, Evrope i Svijeta. Širenjem istraživačkog fokusa i na ostale zemlje jugoistočne Evrope bila bi prikazana puno veća scena kvazinaučne, neoromantičarske ili jednostavno balkanske tragikomedije. Radi se o “bubicama” XIX. stoljeća koje su u nedostatku institucija, obrazovanih naučnika, poznavanja metodoloških postulata struke, odnosno općenito nedostatka historijske nauke, i mogli biti okarakterisani kao bolest perioda buđenja nacionalne svijesti. Snažna prisutnost ovakvog tumačenja najranije prošlosti jednog naroda u XXI. stoljeću, nakon skoro dvije stotine godina egzistiranja kritičke historiografije i čvrsto fundamentiranih naučnih teza jasno ukazuje na ozbiljne anomalije određenih društvenih skupina. Prezentirani slučajevi demonstriraju kako i jedna velika historiografija, što srpska historiografska škola svakako jeste, ima poteškoća u borbi s pošastima struke koje su u najnovijem vremenu uzele snažan zamah.

Did you find apk for android? You can find new Free Android Games and apps.